Międzynarodowe stosunki kulturalne.

Szczególnym przejawem obecności kultury w stosunkach międzynarodowych są międzynarodowe stosunki kulturalne. Międzynarodowe stosunki kulturalne są jedną z płaszczyzn stosunków międzynarodowych jako sfery stosunków społecznych. Odnoszą się do interakcji państw, grup społecznych, jak również poszczególnych ludzi, do jakich dochodzi poprzez granice państw, a których przedmiotem jest kultura.[1] Rozwój tej dziedziny stosunków międzynarodowych odbywa się poprzez styki, związki i współzależności różnych grup uczestników międzynarodowych.
Stosunki kulturalne pojawiły się wraz z pierwotnymi, przypadkowymi kontaktami słabo zorganizowanych jeszcze grup społecznych, rozwijały się od zarania dziejów, zaś proces ten na początku można było jedynie przypisywać kupcom, misjonarzom i wędrowcom. Byli oni nośnikami nowych idei, języków, osiągnięć sztuki i książek, którzy w trakcie dalekich ekspedycji prowadzili kontakty z przedstawicielami innych kultur.[2] Od lat 60.XX wieku stały się dziedziną stosunków międzynarodowych  i przedmiotem badań naukowych. 
Współczesne międzynarodowe stosunki kulturalne obejmują tak różne zjawiska jak:
Ø  Tworzenie odpowiednich instytucji i organizacji międzynarodowych,
Ø  przyjmowanie norm prawa międzynarodowego,
Ø  prowadzenie polityki służącej promocji państwa za granicą,
Ø  wielostronną wymianę osobową i rzeczową,
Ø  ochronę cennych wartości w określonych warunkach,
Ø  ochronę różnorodności kulturowej,
Ø  wielostronne imprezy artystyczne.[3]
Zainteresowanie świata nauki kulturą i zjawiskami kulturowymi w dobie obecnej wzrosło pod wpływem pojawienia się procesów globalizacji. Globalizacja nie jest nowym zjawiskiem i jej pierwszą odsłoną były okresy odkryć geograficznych oraz epoka kolonializmu. Trzecia odsłona globalizacji jest najsilniejsza ze wszystkich, ponieważ angażuje wielu uczestników, w jej dyspozycji znajduje się wiele narzędzi, jak towary, ludzie i idee przekraczające granice praktycznie bez żadnych barier. Budowę „globalnej wioski” ułatwiają wszechobecne i ogólnodostępne środki komunikacji. Siły napędzające globalizacji i skutki ich działania są tak silne, że zacierają granice państw.[4] Globalizacja jest często uważana za proces, w którym kultura zachodnia jest narzucana innym kulturom i dzięki niej stała się wszechobecna. Brytyjski historyk, Adam Watson starał się dowieść powodów ukształtowania się zachodniego kręgu kulturowego oraz kultury zachodniej, a także przyczyn jej ekspansji. Rzecz zaczęła się od rozwoju europejskiej wspólnoty państw w średniowieczu, gdy –pomimo skłócenia i nieustannie prowadzonych wojen– państwa europejskie łączył wspólny system wartości chrześcijańskich. Zasięg tak zwanego systemu europejskiego rozszerzył się dzięki kolonizacji. Kolonie zamieszkane były w większości przez ludność napływową z Europy, zaś miejscowa administracja i gospodarka funkcjonowały według wzorców zapożyczonych ze Starego Kontynentu. Pomimo tego, że kolonie te w walce zbrojnej uzyskiwały suwerenność, to nie porzucały przyjętych systemów wartości  i pozostawały państwami rządzonymi w stylu europejskim. Niektóre państwa ulegały europeizacji (Rosja) będąc w przekonaniu, że europejska kultura i model rządzenia są znacznie bardziej atrakcyjne i efektywne. Dlatego też tam gdzie europejskie wartości i idee zostały przyjęte jako własne, jednocześnie rozszerzała się europejska wspólnota państw.[5]

W procesie globalizacji obserwuje się prawdziwą ofensywę kultury zachodniej, która wyraża się poprzez powszechną obecność między innymi amerykańskich marek: McDonald’s, KFC, Apple, Microsoft, ale także takich dóbr, jak samochody, ubrania, obuwie i wiele innych. Media dostarczają te same reklamy, transmisje z wydarzeń sportowych, seriale i filmy do niemal wszystkich domostw na całym świecie. Dokonująca się rewolucja w dziedzinie komunikacji pogłębia swoje skutki poprzez rozwój Internetu i telefonii komórkowej, ułatwienia w podróżach międzynarodowych, liberalizację i proliferację handlu międzynarodowego. Język angielski, który na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat  z nowego języka dyplomacji, stał się powszechny poprzez zastosowanie w biznesie i obecność w programach edukacyjnych wszystkich państw. Kultura znajduje się pod bardzo silnym wpływem globalizacji. Stosowane obecnie formy masowej komunikacji (telewizja, Internet, telefonia komórkowa) przyspieszają proces globalizacji i zacierają różnice kulturowe. Zgromadzone cechy społeczeństw i ich wyraz kulturowy przechodzą okres głębokich zmian. To sprawia, że już istnieje grupa państw, których odrębność kulturowa jest zbyt zagrożona przez homogeniczne wartości globalne.[6] Wszędzie na świecie dokonuje się „westernizacja”, która przejawia się na wiele sposobów. Po pierwsze jest to narzucanie innym kulturom zachodniego stylu rządzenia i zarządzania. Dzięki niej istotnie zasięg kultury zachodniej zwiększył się, ale towarzyszyło temu kilka znacznych porażek widocznych w krajach o silnej tożsamości i odmiennej tradycji zarządzania (Japonia, Chiny, Rosja).[7] Raymond Cohen ostrzega jednak przed zbyt pochopnym postrzeganiem przemian kulturowych, które zachodzą obecnie na świecie. Bez wątpienia poznawanie innej kultury, korzystanie z jej osiągnięć duchowych i materialnych, jak i znajomość języka nie oznacza wyrzeczenia się własnej kultury. Jego zdaniem „kultura sięga znacznie głębiej, niż sama skóra.[8]

Dlatego też stwierdzenie o dominacji i narzucaniu kultury zachodniej jest zbyt daleko idące. Aby je podważyć wystarczy wyobrazić sobie Hindusa, który korzysta z Internetu, ma znacznie lepszy telefon komórkowy, niż jego koledzy z Berlina czy Londynu, ale jednocześnie przywiązujące dużą wagę do kultywowania indyjskiej tradycji rodzinnej czy religijnej. Może on ubierać się na modłę zachodnią, ale też stosować tradycyjne elementy stroju, właściwe dla jego kultury. Taki Hindus nie rezygnuje z egzotycznej i bogatej kuchni indyjskiej na rzecz zestawów z McDonald’s czy Burger Kinga. Nie nawraca się na chrześcijaństwo, aby być taki jak ludzie z Zachodu i należeć do ich kultury, lecz pozostaje wierny własnemu, rozbudowanemu panteonowi bóstw. Chociaż zna język angielski ze szkoły i pracy, jako dziecko został nauczony przez swoich krewnych ojczystego języka: hindi lub innego języka używanego w Indiach (bengali, kannada, telugu, itd.). To nie jest scenariusz tylko możliwy, ale z pewnością powszechny i nie odnosi jedynie się do kultury indyjskiej i jej interakcji z atrakcyjną i łatwą w odbiorze kulturą masową z Zachodu, ale jest spotykany wszędzie na świecie.

W związku z tym rozwój środków komunikacji i potężne siły napędzające procesy globalizacyjne sprawiają, że wzajemne przenikanie kultur gwałtownie przyspiesza, zaś środki masowego przekazu są miejscem codziennej konfrontacji w ramach pluralizmu kultur. To sprawia, że istotnie można uznać, że pomimo ofensywy kultury masowej, współczesny świat jest wielokulturowy.[9] Należy również wspomnieć, że kultura może mieć wpływ na zapobieganie konfliktom. Jeśli przyjmie się, iż współczesne konflikty rodzą się głównie na tle religijnym czy etnicznym, dobre kontakty kulturalne mogą przyczyniać się do ich prewencji i rozwiązywania, gdyż stanowią podstawę dialogu międzykulturowego, pozwalają lepiej się zrozumieć oraz wzmacniają zaufanie.[10] Jak już wcześniej wspomniano, Niemcy i Japonia, dysponujące ogromnym potencjałem kulturalnym, ale zepchnięte na margines polityczny po drugiej wojnie światowej, skutecznie użyły kultury do promocji i odbudowy swojego wizerunku wśród społeczności międzynarodowej.


[1] Grażyna Michałowska, Miezynarodowe stosunki kulturalne [w:] Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, Konstanty Wojtaszczyk, Wojciech Jakubowski, ASPRA-JR, Warszawa 2007
[2] Józef Kukułka, op. cit., s. 25.
[3] Michałowska Grażyna, Istota i geneza międzynarodowych stosunków kulturalnych [w:] Agata W. Ziętek (red.), Międzynarodowe Stosunki Kulturalne, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2010, s.17
[4] Bogumił Rychłowski, Globalizacja – jej istota i kierunki rozwoju [w:] Edward Haliżak, Roman Kuźniar, op. cit., s. 556-561.
[5] Adam Watson, The Evolution of International Society – A Comparative Historical Analysis, Routledge, London-New York 2009, s. 138-151, 214-227.
[6] Harvey B. Feigenbaum, op. cit., s. 19.
[7] Mówa tutaj o nieudanych próbach wdrożenia zachodniego stylu zarządzania w Rosji oraz o azjatyckim kryzysie finansowym (1997), o który obwiniano próby narzucania zachodnich stylów zarządzania przedsiębiorstwami i rynkami finansowymi. Źródło: John Hooker, The Cultural Iceberg [w:] Larry A. Samovar, Richard E. Porter, Edwin R. McDaniel (red.), Intercutural Communication, Wadsworth Cengage Learning, Boston 2009, s. 59-60.
[8] Oryg.: “Culture is more than skin deep”, cyt. za: Raymond Cohen, Negotiating…, op. cit.,       s. 3-4
[9] Józef Kukułka, op. cit, s. 27.
[10] Michałowska Grażyna, Istota i geneza międzynarodowych stosunków kulturalnych [w:] Agata W. Ziętek (red.), Międzynarodowe Stosunki Kulturalne, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2010, s.18

0 komentarze:

Prześlij komentarz